Są książki o naturze, które brzmią trochę jak szkolna lekcja. I są takie, które sprawiają, że dziecko samo zaczyna zadawać pytania przy śniadaniu, podczas spaceru albo tuż przed snem. „Czy wilki boją się ciemności?”, „Dlaczego pingwiny nie marzną?”, „Co można znaleźć w rzece?”, „Jak wygląda życie lasu nocą?”. I właśnie te drugie lubimy najbardziej.

Bo dzieci nie zakochują się w naturze od samej definicji tego słowa. One zakochują się od zachwytu nad przyrodą. Od śladu ślimaka na chodniku, od muszelki znalezionej w kieszeni po wakacjach, od pytania, na które dorosły nie zawsze zna od razu odpowiedź. Od tego momentu, kiedy zwykły spacer nagle zamienia się w wyprawę, a las przestaje być tylko „miejscem z drzewami”. Dobra książka potrafi ten zachwyt pięknie uruchomić. Nie zastępuje wyjścia do lasu, nad rzekę czy nad morze, ale sprawia, że dziecko zaczyna patrzeć uważniej. Szukać. Porównywać. Pytać. I nagle świat przyrody staje się bliższy, bardziej fascynujący, trochę bardziej „jego”.

Właśnie dlatego wśród nowości od Wydawnictwa Naukowego PWN szczególnie zwróciły naszą uwagę dwie serie, które robią coś bardzo cennego, pomagają dzieciom poczuć prawdziwą ciekawość natury. Bez moralizowania, bez edukacyjnego zadęcia, za to z dużą lekkością, pięknymi ilustracjami i pytaniami, które dzieci naprawdę chcą zadawać. Z jednej strony mamy serię „W dziczy”, serię pełną humoru, ciekawostek i zwierzęcych tajemnic. Z drugiej nieco spokojniejszą, przepięknie zilustrowaną serię o Myszce, która pozwala dzieciom zanurzyć się w rytm lasu, rzeki i morza. I szczerze? Obie mają w sobie coś, co sprawia, że po przeczytaniu dziecko zaczyna patrzeć na naturę trochę uważniej.

Seria „W dziczy” — kiedy dziecięce „dlaczego?” spotyka naturę

Już same tytuły robią tu świetną robotę. Bo trudno przejść obojętnie obok książek, które pytają: „Czy pingwiny lubią zimy?”, „Czy wilki boją się ciemności?” albo „Czy wszystkie misie robią kupę w lesie?”. To dokładnie ten rodzaj pytań, które dzieci uwielbiają. Trochę zabawnych, trochę absurdalnych, ale jednocześnie naprawdę rozbudzających ciekawość.

I właśnie to w tej serii spodobało nam się najbardziej. Dziecko nie dostaje tu suchej wiedzy o przyrodzie. Dostaje pytanie, które chce rozgryźć. A przecież właśnie od pytań zaczyna się prawdziwe odkrywanie świata. Nie od zapamiętywania definicji, ale od ciekawości. Od momentu, kiedy dziecko zaczyna samo szukać odpowiedzi, porównywać, obserwować i próbować zrozumieć, jak działa natura.

To bardzo ważny sposób rozwijania kompetencji przyszłości. Bo dzieci, które uczą się zadawać pytania, budują nie tylko wiedzę, ale też krytyczne myślenie, kreatywność i samodzielność w odkrywaniu świata. Seria „W dziczy” robi to naprawdę sprytnie. Nie przytłacza faktami, nie zamienia przyrody w szkolny obowiązek, tylko pokazuje ją jako coś fascynującego, trochę tajemniczego i wartego odkrywania. I może właśnie dlatego te książki działają tak dobrze. Bo po ich przeczytaniu dziecko nie zamyka tematu razem z okładką. Raczej zaczyna patrzeć na świat trochę uważniej. Szuka śladów zwierząt podczas spaceru. Zadaje kolejne pytania. Chce wiedzieć więcej. A to chyba najpiękniejsze, co może zrobić dobra książka o naturze.

Czy pingwiny lubią zimy? | Huw Lewis Jones, Sam Caldwell

To jedna z tych książek, które błyskawicznie uruchamiają dziecięcą wyobraźnię. Pingwiny są dla dzieci absolutnie fascynujące. Trochę zabawne, trochę tajemnicze, zupełnie inne niż zwierzęta, które spotykamy na co dzień. Najbardziej spodobało nam się to, że książka nie skupia się wyłącznie na podawaniu ciekawostek. Ona pokazuje dziecku, jak niezwykle sprytna i zaskakująca potrafi być natura. Jak zwierzęta przystosowują się do życia w ekstremalnych warunkach. Jak wygląda ich codzienność. I dlaczego świat przyrody jest dużo bardziej niesamowity, niż czasem nam się wydaje.

Czy wilki boją się ciemności?| Huw Lewis Jones, Sam Caldwell

Ta część bardzo nas zaciekawiła, bo zamiast budować stereotyp „groźnego wilka”, pokazuje dzieciom zwierzęta, które funkcjonują według własnych zasad i mają bardzo ważne miejsce w naturze. To świetny punkt wyjścia do rozmów o strachu, o tym, czego nie znamy, i o tym, jak często wyobrażamy sobie naturę inaczej niż wygląda naprawdę. Duży plus za sposób opowiadania: lekki, ciekawy i taki, który nie przytłacza nadmiarem informacji.

„Czy wszystkie misie robią kupę w lesie?”| Huw Lewis Jones, Sam Caldwell

Nie oszukujmy się, dzieci będą zachwycone już samym tytułem. Ale właśnie to jest świetne w tej serii. Ona doskonale rozumie dziecięcą ciekawość i nie boi się tematów, które dla dzieci są po prostu fascynujące. Pod humorem kryje się jednak bardzo sprytne opowiadanie o świecie zwierząt i naturze. Bez szkolnego tonu, bez moralizowania, za to z dużą lekkością i poczuciem zabawy.

„W dziczy” to  jedna z tych serii, które naprawdę mają szansę sprawić, że dziecko zacznie samo szukać kolejnych odpowiedzi o świecie przyrody.

Seria o Myszce — najpiękniejsza lekcja uważności na naturę

Jeśli seria „W dziczy” bardziej rozbudza ciekawość i energię odkrywcy, to seria o Myszce robią coś zupełnie innego. One wyciszają. Zatrzymują. Pozwalają dziecku wejść w rytm natury i naprawdę się jej przyjrzeć.

To książki, które zachwycają już samymi ilustracjami. Bardzo spokojne, ciepłe i pełne detali, które dzieci uwielbiają oglądać długo po skończonym czytaniu. I właśnie ta uważność spodobała nam się w tej serii najbardziej. Bo dziś dzieci bardzo często funkcjonują w świecie szybkich bodźców, krótkich filmów i natychmiastowej zmiany uwagi. Wszystko dzieje się szybko. Głośno. Intensywnie. Tymczasem kontakt z naturą uczy czegoś zupełnie odwrotnego — zatrzymywania się, obserwowania i zauważania szczegółów. A to są kompetencje, które w przyszłości będą miały ogromne znaczenie.

Uważność rozwija koncentrację, cierpliwość i zdolność głębszego skupienia. Pomaga dziecku budować ciekawość świata, ale też wrażliwość emocjonalną i umiejętność obserwacji. Kiedy dziecko patrzy na zmieniający się las, śledzi rytm pór roku albo zauważa drobne elementy przyrody, ćwiczy coś znacznie większego niż tylko „wiedzę o naturze”. Uczy się dostrzegać zależności, wyciągać wnioski, uspokajać układ nerwowy i być obecnym tu i teraz.

I może właśnie dlatego seria o Myszce wydaje się dziś tak potrzebna. Nie próbuje przebodźcować dziecka kolejną wielką akcją. Nie walczy o uwagę hałasem. Raczej pokazuje, że fascynujący świat często znajduje się w małych rzeczach — w śladach przy rzece, falach morza, liściach zmieniających kolor albo zwykłym spacerze, podczas którego można naprawdę coś zauważyć.

To bardzo piękna forma rozwijania kompetencji przyszłości. Takich, które nie zawsze widać od razu w szkolnym zeszycie, ale które później pomagają dzieciom lepiej rozumieć świat, regulować emocje, budować kreatywność i zachować ciekawość dużo dłużej niż tylko do końca dzieciństwa.

Las, rzeka i morze. Natura opowiedziana w rytmie dziecka

Największy urok serii o Myszce polega na tym, że każda część prowadzi dziecko w inne miejsce, ale wszystkie robią to w podobnym rytmie: spokojnie, uważnie i z ogromną czułością wobec natury.

W „Myszce i lesie. Rok w przyrodzie” dziecko wchodzi w świat pór roku, leśnych detali i codziennych zmian, które często umykają nam w pośpiechu. „Myszka nad rzeką. Wyprawa krajoznawcza” przenosi tę uważność bliżej wody. Tam, gdzie przyroda płynie własnym tempem, a każdy kamień, brzeg i ślad mogą stać się początkiem odkrycia. „Myszka i morze. Wakacje wśród natury” dodaje do tego wakacyjny oddech: fale, plażę, wiatr i zachwyt nad tym, że natura nie musi być spektakularna, żeby była fascynująca.

Razem te trzy książki tworzą piękną, obrazkową opowieść o świecie, który warto poznawać powoli. Nie przez wielką akcję, ale przez patrzenie. Przez zadawanie prostych pytań. Przez zauważanie tego, co małe: liścia, muszelki, nurtu rzeki, śladu na ziemi.

I właśnie dlatego seria o Myszce ma tak duży sens w dziecięcej biblioteczce. Bo pokazuje naturę jako coś bliskiego, dostępnego i żywego. Nie jako „temat do nauczenia się”, ale jako przestrzeń do bycia, obserwowania i zachwytu.

Małe pytania, wielki zachwyt

Bo dziecko nie zakochuje się w naturze wtedy, kiedy ktoś każe mu ją szanować. Zakochuje się wtedy, kiedy zaczyna ją zauważać. Kiedy wilk przestaje być tylko bohaterem bajki, pingwin staje się małym mistrzem przetrwania, a zwykły spacer nad rzeką nagle robi się podejrzanie ciekawy.

I właśnie w tym jest siła tych książek. One nie obiecują, że po lekturze dziecko rzuci tablet, założy kalosze i ogłosi rodzinie, że od dziś zostaje młodym przyrodnikiem. Chociaż… kto wie. Ale pomagają zrobić coś ważniejszego: otworzyć w dziecku ciekawość, uważność i zachwyt. A to są wartości, które zostają na dłużej niż jedna przeczytana historia. Przydają się w nauce, w relacjach, w radzeniu sobie z emocjami i w rozumieniu świata, który przecież wcale nie robi się prostszy.

Dlatego te nowości od Wydawnictwa Naukowego PWN tak dobrze pasują do dziecięcej biblioteczki bez wzgledu na to jaka pora roku dzieje się za oknem. Pokazują bowiem, że natura nie jest nudnym rozdziałem z podręcznika. Jest przygodą, pytaniem, odpoczynkiem i czasem najlepszym powodem, żeby wyjść z domu. Nawet jeśli tylko po to, żeby sprawdzić, czy ten patyk na ścieżce naprawdę wygląda jak ślad po czymś bardzo ważnym.

Artykuł powstał przy współpracy z wydawnictwem PWN